Nieuw rapport: Democratische kernwaarden in het voortgezet onderwijs (2019/2020)

De verkiezingen staan voor de deur. Hoe denken scholieren in het voortgezet onderwijs over politiek en democratie? Wie moet er volgens hen beslissen? En zijn zij zelf bereid om te gaan stemmen, als ze 18 jaar zijn?

In de tweede rapportage van het ADKS onderzoek volgen we de ontwikkeling van jongeren in het eerste en tweede leerjaar van het voortgezet onderwijs.

De resultaten laten zien dat jongeren nog niet bijster geïnteresseerd zijn in politiek en democratie. De helft van de tweedeklassers geeft aan het belangrijk te vinden om in een democratie te leven, ongeveer 15 procent zegt dat niet belangrijk te vinden, en zo’n 35 procent heeft er geen uitgesproken mening over. Leerlingen in de tweede klas hebben ook minder interesse in politiek en samenleving ten opzichte van in de eerste klas, en zeggen minder over deze thema’s te praten met ouders, vrienden, en leraren.

Dat is ook niet zo opmerkelijk op 13-jarige leeftijd. Wel opvallend zijn de grote verschillen tussen met name vwo’ers en vmbo’ers: leerlingen op het vwo vinden het leven in een democratie veel vaker belangrijk, zijn vaker voornemens te gaan stemmen, en hebben meer vertrouwen in ambtsdragers (zoals politici, rechters en de politie).

De meeste opvattingen over democratie en politiek zijn relatief stabiel tussen het eerste en het tweede jaar. Het meest in het oog springende is dat tweedeklassers minder rekening lijken te houden met minderheden. Ook zien we een lichte daling van steun voor solidariteit met mensen die het minder goed hebben.

Het volledige rapport is gratis te downloaden en vindt u hier.

Update: Daan Tillie en Boris van den Berg komen ons team versterken

Onlangs zijn er twee nieuwe aanwinsten toegevoegd aan ons ADKS-team. Ten eerste verwelkomen wij graag Daan Tillie. Daan heeft een master in Sociologie en Bestuurskunde en heeft gewerkt als projectleider bij de lerarenopleidingen van de HvA. Naast haar ADKS werkzaamheden is zij momenteel actief als Junior docent bij de afdeling Politicologie en Algemene Sociale Wetenschappen. De tweede aanwinst is Boris van den Berg. Boris heeft de Research Master Social Sciences afgerond, en is, net als Daan, werkzaam als Junior docent bij de afdeling Politicologie en PPLE. Daan en Boris gaan ons de komende tijd helpen bij de derde ronde van de dataverzameling, waar wij dit voorjaar mee van start gaan.   

Dataverzamelen in tijden van corona

Begin maart bezochten we een van de laatste scholen voor de tweede ronde van het ADKS onderzoek. Er heerste een opgewonden stemming onder de leerlingen, een aantal bankjes bleef opvallend leeg en in de docentenkamer werd druk gediscussieerd over het nut van het wel of niet sluiten van de scholen. Nog geen twee weken later zaten we in een ‘intelligente lockdown’, waren de scholen dicht en zaten wij thuis aan de keukentafel achter onze laptops.

De coronacrisis heeft ongekende gevolgen. In de eerste plaats natuurlijk voor de scholen en de leerlingen, maar ook voor de manier waarop we onderzoek doen. Toch is het van belang dat we naar jongeren blijven luisteren en blijven volgen hoe zij denken over de politiek en de democratie. Júist in deze tijd, waarin er in de samenleving veel discussie is over de maatregelen en de kernwaarden van de democratische rechtsstaat. Een periode waarin Mark Rutte regelmatig op televisie is en in andere media verschijnt en influencers politieke boodschappen overbrengen. Hoe beïnvloeden deze ontwikkelingen de opvattingen van jongeren over de politiek en de democratie? En geldt dat voor alle jongeren? Doordat wij sinds 2018 zo’n tweeduizend leerlingen op 49 scholen in Nederland volgen, kunnen wij deze vragen gaan beantwoorden. Daarom zetten we ons ook dit schooljaar weer in voor het afnemen van vragenlijsten bij deze leerlingen.

We staan nu voor de uitdaging hoe we dit allemaal gaan organiseren. We denken hard na over een digitale afname en we gaan met de scholen om de tafel over de praktische invulling daarvan.

Ondertussen is Ellis Aizenberg ons team komen versterken, hebben we de data van de tweede ronde van het onderzoek klaargemaakt voor de analyses en zetten we de laatste puntjes op de i van de rapportages voor de deelnemende scholen. Ook komt er aan het eind van dit jaar weer een rapport aan over de steun voor democratische waarden onder jongeren. Hierin zullen we speciaal aandacht besteden aan de ontwikkeling van de leerlingen.

Toch nog wat om naar uit te kijken dus. We houden de moed erin en hopen op betere tijden waarin we ‘onze’ leerlingen weer in de klas mogen begroeten!

Publicatie rapport: Democratische kernwaarden in het voortgezet onderwijs (2018/2019)

Hoe denken leerlingen in het eerste jaar van het voortgezet onderwijs over democratie en politiek? Wie moet er volgens hen beslissen? Wat zien zij als goed burgerschap? En zullen ze gaan stemmen?

Deze vragen komen uitgebreid aan bod in onze eerste rapportage van het ADKS onderzoek. Het rapport over de steun voor democratische kernwaarden onder eerstejaars middelbare scholieren is op vrijdag 25 oktober 2019 gepubliceerd.

Wij trappen deze publicatie af met een artikel in het NRC.

De volledige publicatie is gratis te downloaden en vindt u hier.


Gratis collegereeks onderwijs, burgerschap & democratie (Zwolle)

‘Jongeren zijn niet geïnteresseerd in de politiek’. ‘De jeugd van tegenwoordig stemt niet meer’. Dat soort uitspraken horen we regelmatig. Maar is dat wel zo? Hoe staat het er eigenlijk voor met de steun voor democratische waarden onder jongeren? En welke rol speelt het onderwijs hierin?

Na een geslaagde en drukbezochte collegereeks bij ProDemos in Den Haag eind vorig jaar (lees de verslagen hier), willen we nu ook onderwijsprofessionals in het oosten van het land deze kans bieden. Daarom hebben ProDemos, de Universiteit van Amsterdam en de Provincie Overijssel de handen ineen geslagen voor een collegereeks van drie bijeenkomsten in september en oktober 2019, dit keer in Zwolle.

In deze collegereeks combineren sprekers inzichten uit de wetenschap, beleidswereld, praktijk en politiek. Gerenommeerde wetenschappers uit de politicologie, sociologie en onderwijskunde delen hun kennis over de huidige stand van zaken en gaan met mensen uit de (onderwijs)praktijk, politiek en het publiek in gesprek.

De colleges

  • 23 september: prof. dr. Herman van de Werfhorst 
    Burger of koopman?
    De samenleving verwacht meerdere zaken van het onderwijsstelsel: het voorbereiden op de arbeidsmarkt, het socialiseren van zelfstandige burgers en het bevorderen van sociale mobiliteit. Maar is het Nederlandse stelsel wel goed ingericht om deze uitkomsten te bevorderen?
  • 30 september: prof. dr. Anne Bert Dijkstra
    De staat van burgerschapsonderwijs
    Hoe gaat het momenteel met het Nederlandse burgerschapsonderwijs? Wat laten studies zien? Wat zijn effectieve manieren op burgerschapsonderwijs te bevorderen? 
  • 7 oktober: prof. dr. Tom van der Meer
    Democratische waarden onder druk?
    In het laatste college gaat Tom van der Meer kritisch in op de vraag of de democratische waarden onder druk staan. Welk bewijs is daarvoor? En wat zijn eigenlijk de kernwaarden die noodzakelijk zijn voor een democratie?

Praktische informatie

Rapport: Ontwikkeling democratische kernwaarden

De afgelopen maanden zijn we druk bezig geweest met de dataverzameling. Deze zijn we momenteel aan het afronden en we hopen rond april de eerste schoolrapporten af te kunnen hebben en de eerste resultaten de kunnen presenteren. Wordt vervolgd!

Daarnaast zijn we ook druk bezig geweest met een rapport over de wetenschappelijke literatuur omtrent kernwaarden van een democratische rechtsstaat, de rol van socialisatie hierbij en de invloed van ongelijkheid en ongelijke hechting aan deze waarden.

Dit rapport is nu te downloaden.

Vragen over dit rapport kunnen worden gesteld op info@adks.nl

Collegereeks: Democratie & Burgerschap

In 2018 organiseerden wij samen met ProDemos een collegereeks over democratie en burgerschap. In deze zeer geslaagde collegereeks spraken hoogleraren, beleidsmakers, organisaties en leraren over de stand van zaken in Nederland omtrent de steun van kernwaarden in een democratische rechtsstaat en burgerschap. Omdat we begrijpen dat niet iedereen naar Den Haag kan komen op een maandagavond, stellen we de verslagen en podcasts voor iedereen beschikbaar.

Hieronder staan de geschreven samenvattingen, samen met podcasts van de collegereeks

  1. Prof. Dr. Tom van der Meer: Democratische waarden onder druk?
  2. Prof. Dr. Herman van de Werfhorst: De rol van het Nederlands onderwijsstelsel
  3. Prof. Dr. Ellen Claes, Diversion, & Dr. Hessel Nieuwelink: Controversiele onderwerpen in de klas
  4. Prof. Dr. Geert ten Dam, Christianne Mattijssen, & Dr. Bram Eidhof: De staat van het burgerschapsonderwijs in Nederland
    1. Verslag
    2. Podcast

We zullen u op de hoogte houden van een mogelijk vervolg.

Fijne feestdagen: een update

Momenteel is onze dataverzameling nog steeds in volle gang. Samen met 12 student-assistenten reizen we met onze koffers van oost naar west en van noord naar zuid om bij een enorme diversiteit aan scholen en onderwijsniveaus de vragenlijsten af te nemen.

Het is een geweldige ervaring en we komen er in de loop van de tijd ook steeds meer achter hoe bevoorrecht we zijn dat we een unieke inkijk krijgen in de verschillen en overeenkomsten tussen regio’s, scholen, klassen, onderwijsniveaus en leerlingen. De gesprekken met de schoolleiders, teamleider en docenten geven een verdiepend inzicht in de goede en problematische kanten van het burgerschapsonderwijs en het lesgeven op zich en ondertussen stromen er grote hoeveelheden data via de tablets onze kant op.

Daarnaast hebben we ook een geslaagde collegereeks georganiseerd bij ProDemos en de verslagen en podcasts daarover zullen binnenkort op deze website verschijnen. Dit jaar doen we nog 10 scholen aan en dan is het tijd voor een welverdiende vakantie, waarna we weer verdergaan met scholen bezoeken. Na de dataverzameling zullen we ons dan richten op de schoolrapporten.

Fijne feestdagen allemaal en we hebben zin in het nieuwe jaar.

 

Gratis Collegereeks bij ProDemos (aanmelden gratis)

‘Jongeren zijn niet geïnteresseerd in de politiek’. ‘De jeugd van tegenwoordig stemt niet meer’. Dat soort uitspraken horen we vaak. Maar hoe komt dat en is dat eigenlijk wel zo? Én welke rol speelt het onderwijs hierin? 🎓

Dit najaar organiseren we samen met ProDemos de collegereeks ‘Democratie en burgerschap: van wetenschap tot in de klas’ en proberen we antwoord te krijgen op deze vragen.

Hoe ziet dit eruit? 

In het eerste college op maandag 12 november gaat professor Tom van der Meer kritisch in op de vraag of de democratische waarden onder druk staan. Welke bewijs is daarvoor en wat zijn eigenlijk de kernwaarden die noodzakelijk zijn voor een democratie? Lees meer over het eerste college.

Tijdens het tweede college kijken we naar de rol van het Nederlandse onderwijsstelsel. De samenleving verwacht dat het onderwijs allerlei verantwoordelijkheden op zich neemt, maar is dit mogelijk? En hoe staat het gesteld met het huidige onderwijsstelsel? Hoe doen wij het ten opzichte van andere landen? Het college vindt plaats op maandag 19 november en wordt gegeven door professor in de sociologie Herman van de WerfhorstLees meer over het tweede college.

Het derde college op 26 november gaat in op de praktijk. Professor Ellen Claes zal tijdens deze avond kijken naar het school- en klasklimaat. Zij zal hierbij vooral ingaan op het belang van een open discussieklimaat voor het burgerschapsonderwijs. Hierna zal Diversion vanuit hun eigen ervaringen in de praktijk vertellen over hoe je controversiële onderwerpen bespreekbaar maakt in de klas. Lees meer over het derde college.

Het slotcollege vindt plaats op maandag 10 december. Tijdens deze avond kijken we samen met hoogleraar Onderwijskunde Geert ten Damnaar hoe het huidige burgerschapsonderwijs eruit ziet. Wat weten we eigenlijk van de burgerschapscompetenties van jongeren? En hoe kan het onderwijs daaraan bijdragen? Lees meer over het vierde en tevens laatste college.

De colleges worden gemodereerd door Jerome Scheltens (college 1, 3 & 4) en Iftin Abokor (college 2).

Praktische informatie

Eindelijk! De start van onze dataverzameling

Beste allen,

Vandaag op maandag 8 oktober is de start van een belangrijke en spannende periode voor het ADKS.  Morgen start namelijk de dataverzameling. Zoals op de foto’s te zien is, stond de afgelopen tijd vooral in het teken van het installeren van de tablets waarop we de vragenlijst gaan afnemen, het testen van de vragenlijst op deze tablets en het uitwerken van de logistiek. Want hoe krijgen we 100 tablets elke dag bij een andere school? Daarbij begonnen we ons ook af te vragen hoe we zoveel tablets eigenlijk konden opladen, wat het beste transportmiddel is en wie wanneer op welke school aanwezig moet zijn.

Inmiddels zijn de tablets allemaal klaar voor gebruik, heeft Blisss software voor ons een prachtige vragenlijst ontworpen waar we erg trots op zijn en die grondig getest is, en hebben we 12 kundige student-assistenten aangenomen die door heel Nederland zullen reizen om de vragenlijsten af te nemen bij onze scholen.

We hebben MIFI-kastjes aangeschaft waarmee we op een veilige manier de vragenlijsten online kunnen afnemen en komt er een installatie waarmee 100 tablets tegelijk kunnen worden opgeladen.

Kortom: we zijn er klaar voor!

Vandaag op maandag 8 oktober zullen we nog heel even verder gaan met de laatste loodjes. Spannend! Maar we verheugen ons  op de periode die komen gaat!

 

ADKS     – Frank